على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

770

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

تأبيب ( ta'bib ) م . ع . ابب تأبيبا : آواز بر آورد و فرياد كشيد . تأبية ( ta'biat ) م . ع . ابيت له تأبية : گفتم او را پدر من فداى تو باد . تأبيخ ( ta'bix ) م . ع . ابخه تأبيخا : سرزنش نمود آن را و ملامت كرد . تأبيد ( t bid ) م . ع . ابده تأبيدا : جاويد كرد آن را . تابيدن ( t bidan ) ف ل . م . درخشيدن . و پيچيدن . و تافتن . و قوى و توانا شدن . و برابر شدن با بارى و هم بار شدن . تأبير ( ta'bir ) م . ع . گشن دادن و اصلاح نمودن خرما بن زراعت را يق ابر النخل و الزرع . تأبيس ( ta'bis ) م . ع . بند كردن . و پيش آمدن كسى را بمكروه . و خرد و حقير پنداشتن كسى را . تأبيش ( ta'bic ) م . ع . فراهم آوردن و ابشت كاملا تأبيشا : گرفتم سخن را كه جيد و ردى آن بهم آميخته بود . تأبيل ( ta'bil ) م . ع . صاحب شتران بسيار گشتن . و غالب شدن . و قوى گرديدن و برگزيدن شتران را براى بچه و شير . و ابل ابله : گرد آورد و گله گله كرد شتران خود را . و تأبيل الابل : فربه گردانيدن شتران را . و يأتبل الميت : ثناى مرده كردن . و انه لا يأتبل : او ثابت نمىماند به نگهبانى و چرانيدن شتران و خدمت نيكو بجا نمىآورد و يا او ثابت نمىماند بر شتران در حالت سوارى . تأبين ( ta'bin ) م . ع . عيب كردن كسى را در روى او . و رگ زدن تا خون را گرفته و بريان كرده خورد شود . و محاسن مرده را شمرده و گريستن بر او . و در پى اثر چيزى شدن . و چشم داشتن و انتظار كشيدن چيزى را . تابين ( t bin ) ا . پ . مطيع و فرمان بردار و تابع . و هر فردى از افراد يك اداره تابين است رئيس آن اداره را . تأبيه ( ta'bih ) م . ع . آگاه گردانيدن كسى را و به ياد او دادن . و ابهته بكذا : تهمت كردم او را بچنين . تاپاك ( t p k ) ا . پ . طپش و اضطراب و بىقرارى . و خشم و قهر . تاپال ( t p l ) و تاپان ( t p n ) ا . پ . تنهء درخت . و سرگين گاو . و دراز قد . و بال و جناح . تاپو ( t pu ) ا . پ . ظرفى كه از گل سازند و در آن غله و گندم و نان و مانند آن كنند . تاپه ( t pe ) ا . پ . سرگين گاو . و تپاله . تاپير ( t pir ) ا . پ حيوانى چارپا كه داراى بينى درازى است به شكل خرطومى كوتاه و در امريكا ديده مىشود . تات ( t t ) پ . مخفف تاتورا و تاكه‌تورا . تاتا ( t t ) ا . پ . گرفتگى و لكنت زبان . تأتاء ( ta'ta ' ) ا . ع . آنكه زبانش در تاء لكنت داشته باشد . و آنكه وقت جماع حدث كند و يا پيش از ادخال انزال كند . و حكايت آواز و رفتار كودك . و تبختر در جنگ . تأتاء ( te't ' ) و تأتأ ( te'ta ' ) م . ع . تاتأ الرجل تأتأة و تأتاء : گنگلاخ گرديد آن مردبتا . و فيه تاتأة اى تردد فى الكلام بالتاء . و تاتأ التيس : خواند تكه را براى جهيدن بر ماده بلفظ تاتا . تاتار ( t t r ) ا خ . پ . طايفه‌اى كه اصلا در تاتارستان بوده و از آنجا به بسيارى از ممالك آسياى شمالى و غربى و اروپاى شرقى پراكنده و متفرق شده‌اند و اكنون همهء طوايف آسياى وسطى را كه از كنار درياى خزر تا بمشرق منزل دارند تاتار مىگويند و نيز تاتار شامل مملكت تاتارستان مىشود . تاتارستان ( t t rest n ) ا خ . پ . مملكتى كه بواسطهء طوايف تاتار بنا شده و تاتارستان آن ممالك متعلقهء بحكومت چين را گويند كه در جنوب و مغرب واقع شده و نيز بيشتر از مملكت روس را به اين اسم مىنامند يعنى هم ممالك آسيائى و هم اروپائى اين دولت را . تاتارى ( t t ri ) ا و ص . پ . منسوب به تاتار . و مشك اعلا . و يك قسم لباس مخصوص به تاتار كه از پهلو باز شود . و رفيق موافق خواه زن باشد و يا مرد . تأتب ( taattob ) م . ع . آماده شدن و سخت شدن و گذاشتن چلهء كمان را بر سينه و بيرن آوردن هر دو بازو را از آن . و تاتب قوسه على ظهره : نهاد كمان را بر پشت خود . تاتب بالاتب : پوشيد اتب را . تاتلى ( t teli ) ا . پ . سفره و دستار خوان . و دستمال . تاتو ( t tu ) ا و ص . پ . جانورى كه در حمامها و جز آن متكون شود و بتازى ابن - دردان گويند . و اسب تاتو : اسب پريال و دمى كه تيزرو باشد . تاتوره ( t ture ) ا . پ . چدار و بخاو و ريسمانى كه بر دست و پاى اسب و استر گذارند . و گياهى سمى كه بتازى جوز ماثل گويند . تاتول ( t tul ) ا و ص . پ . كسى كه دهانش كج شده باشد . تاتوله ( t tule ) ا . پ . جوز ماثل . تاتونك ( t tunak ) ا . پ . اتحاد . و مرد پير و ضعيف كم زور و فرتوت . تاته ( t tah ) ا . ع . بلغت اعراب افريقا حرباء و بوقلمون .